In de zomer van 1999 is op initiatief van de ministeries van OC&W, LNV, VROM en V&W de beleidsnota Belvedere uitgebracht. Hiermee wilde men een omslag in het denken over cultuurhistorie tot stand brengen. Behoud door ontwikkeling is hierbij het credo. In deze nota staat centraal de instandhouding, versterking en verdere ontwikkeling van cultuurhistorische identiteit van een gebied of stad door een betere benutting van cultuurhistorische kwaliteiten bij ruimtelijke aanpassingen.
Om dit te bereiken wordt een ontwikkelingsgerichte benadering voorgestaan die bestaande kwaliteiten als vertrekpunt hanteert en deze combineert met een beschrijving van de recente cultuurgeschiedenis, dynamiek en ontwikkelingspotenties van een gebied of stad. Bij cultuurhistorische identiteit van een gebied of stad kan worden gedacht aan zaken als archeologische resten, historisch cultuurlandschappen en gebouwde monumenten.
Belvedere-gebieden
In het kader van deze nota is een aantal cultuurhistorisch meest waardevolle gebieden en steden in Nederland in kaart gebracht. Deze gebieden en steden worden gekenmerkt door het feit dat er naar verhouding tot andere gebieden en steden veel cultuurhistorische waarden in onderlinge samenhang en/of waarden van bijzondere betekenis aanwezig zijn.
De Noordoostpolder, dat wil zeggen het grondgebied van de gemeenten Noordoostpolder en Urk, is in deze nota aangemerkt als één van deze zgn. Belvedere-gebieden. Over de cultuurhistorische identiteit van dit gebied wordt het volgende opgemerkt.
Ring van dorpen rond Emmeloord
Noordoostpolder - Urk
De Noordoostpolder is een gebied van uitzonderlijke universele betekenis. Het is een duidelijk voorbeeld van een rationeel landschap uit de 20e eeuw (rond 1940 drooggelegd), waarin de twee voormalige eilanden Urk en Schokland als zelfstandige elementen zijn opgenomen. Dit rationeel vormgegeven landschap is niet alleen ontworpen vanuit het oogpunt van optimale landbouwkundige productie, maar ook als wetenschappelijke, esthetische en intellectuele uitdaging. Het originele ontwerp is nog duidelijk zichtbaar en het landschap nog grotendeels authentiek. Kenmerkend is het assenstelsel van wegen en een ring van dorpen rondom Emmeloord, die op fietsafstand van elkaar liggen. De perceelgrootte van 24 hectare is als een vast ontwerpgegeven gehanteerd. Naar elk dorp voert een bevaarbare watergang. Het waterstelsel is geënt op drie gemalen. Boerderijen zijn in het algemeen met twee of vier gegroepeerd langs wegen en omgeven door dichte erfbeplantingen.
Boerderijen en arbeiderswoningen in Noordoostpolder
Arbeiderswoningen staan verspreid in groepjes van
twee, drie of vier. In de gehele Noordoostpolder zijn de bouwkundige en
stedenbouwkundige invloeden van de Delftse School te herkennen.
Emmeloord, sommige dorpen en veel gebouwen zijn ontworpen volgens deze
architectonische en stedenbouwkundige stijl. Hierbij bestaat de
dorpsplattegrond uit een kruispunt van wegen en waterwegen en een doorgaande
weg met daaraan gekoppeld een open ruimte en een dorpsbos, waarin elementen
als scholen en kerken zijn opgenomen.
Voormalig eiland Schokland
Schokland en omgeving zijn van universele betekenis, getuigend van de eeuwenlange strijd tegen het water. Het herinnert ons aan een veel groter occupatiegebied in en langs de voormalige Zuiderzee. Schokland is door de UNESCO reeds aangewezen als Werelderfgoed. Urk is in tegenstelling tot Schokland, nooit van regeringswege ontruimd en heeft gezien de bekende geschriften uit vroegere tijd een rijke historie.
Er zijn met name rond de eilanden veel bewoningssporen te vinden met een
grote tijdsdiepte en een hoge ensemblewaarde. Dat geldt met name voor de
resten van het eiland Schokland en de daarmee verbonden resten van occupatie.
Bewoningssporen dateren uit het Jong Paleolithicum, Mesolithicum en
Neolithicum en uit de bronstijd, ijzertijd en de Middeleeuwen. De
prehistorische bewoning op oeverwallen en rivierduinen van de Vecht- en
Overijsselse IJsselsysteem is representatief voor dit landschapstype en is
vanuit internationaal perspectief zeldzaam vanwege de goede conservering en
gaafheid door de afdekking met kleilagen in de diepere lagen. De
Noordoostpolder is door Nederland geplaatst op de voorlopige lijst van
Werelderfgoed.