De raad stelt de grote lijnen vast (kaders voor het beleid), neemt de beslissingen over de belangrijkste plannen voor Noordoostpolder, stelt de verordeningen vast en controleert of het college de maatregelen uitvoert waartoe de raad heeft besloten.
Over diverse onderwerpen mag het college zelf besluiten. Deze onderwerpen slaan meestal op de uitvoering van maatregelen. Zo kan de raad bijvoorbeeld beslissen over regels voor de Wet Voorzieningen Gehandicapten en kan het college een voorziening ter beschikking stellen aan een persoon die daar om vraagt.
De raad heeft een aantal middelen om het college te controleren. Het gaat dan bijvoorbeeld om het recht om vragen te stellen of het recht om een wethouder te ontslaan. Ook het "recht van onderzoek" is zo'n middel. Dat houdt in dat de raad een onderzoek kan starten wanneer raadsleden vermoeden dat op een bepaald gebied iets is misgegaan. Een derde controle-instrument is de rekenkamer. Deze gaat na of de gemeente haar doelen heeft bereikt en hoeveel geld dat heeft gekost.
De gemeenteraad wordt één keer in de vier jaar gekozen. De politieke partijen in Noordoostpolder dragen kandidaten voor de verkiezingen voor.
Het aantal raadsleden hangt af van het aantal inwoners van een gemeente. De raad van Noordoostpolder telt op dit moment 29 leden. Deze zijn allemaal lid van een politieke partij; dit kan een landelijke partij zijn, maar ook een lokale groepering. De raadsleden van een zelfde partij vormen een fractie, en kiezen uit hun midden een voorzitter. Deze is de leider en voornaamste woordvoerder van zijn of haar fractie.
De raad vergadert gemiddeld één keer in de maand. De raad wordt ondersteund door de griffier.